اختلال یادگیری (SLD) یک مشکل عصبی است که بر عملکرد مغز تأثیر میگذارد و شامل دریافت، ارسال و پردازش اطلاعات میشود. این اختلال بهعنوان یک نقص پنهان شناخته میشود که مشابه معلولیتهای فیزیکی مانند نابینایی و ناشنوایی قابل مشاهده نیست. فرد مبتلا به اختلال یادگیری قادر به تفسیر و تحلیل آنچه میبیند یا میشنود نیست و نمیتواند اطلاعات ورودی از بخشهای مختلف مغز خود را به یکدیگر ربط دهد. این اختلال تا آخر عمر با فرد همراه است.
افرادی که دارای اختلال یادگیری هستند، در زمینههای خواندن، نوشتن، صحبت کردن، گوش دادن و درک مفاهیم ریاضی با مشکلاتی مواجه هستند. حتی با وجود کمک دیگران و مداخلات مختلف، آنها در یادگیری اطلاعات و مهارتهای جدید، از جمله مهارتهای اجتماعی و زندگی، دچار مشکل میشوند.
علائم اختلال یادگیری
وجود هر یک از علائم زیر به مدت ۶ ماه میتواند نشاندهنده اختلال یادگیری باشد:
- خواندن نادرست کلمات: فرد ممکن است در خواندن کلمات دچار تردید شود و نتواند بهدرستی آنها را بخواند.
- مشکلات هجی کردن: ممکن است حروفی را جا بیندازد یا اضافه کند.
- عدم درک متن خوانده شده: فرد ممکن است متن را بهدرستی بخواند اما نتواند معنای آن را درک کند.
- مشکلات در نوشتن: فرد در نوشتن جملات دچار اشتباهات گرامری و املایی میشود.
- مشکلات محاسبات ریاضی: فرد ممکن است در درک مفاهیم عددی و روابط آنها دچار سردرگمی شود.
- مشکلات استدلال ریاضی: فرد در استفاده از مفاهیم و فرمولهای ریاضی برای حل مسائل دچار مشکل است.
افراد مبتلا به اختلال یادگیری معمولاً در یک یا چند درس تحصیلی عملکردی بسیار کمتر از سن تقویمی خود دارند و در فعالیتهای روزمره نیز دچار اختلالات جدی هستند.
انواع اختلال یادگیری
اختلال در خواندن
کودکان مبتلا به اختلال خواندن در درست خواندن، سریع خواندن و درک مطلب مشکل دارند. این ناتوانی ارتباطی با سن تقویمی و شرایط درسی آنها ندارد. کودکی که مبتلا به اختلال خواندن است، ممکن است کلمات را به جای یکدیگر به کار برده یا کلاً نخواند و فقط مقداری از مطالب خوانده شده را بفهمد.
اختلال در نوشتن
کودکانی که دچار اختلال در نوشتن هستند، مهارتهای نوشتن آنها بهطور قابل توجهی ضعیفتر از سن تقویمی، ضریب هوشی و سوابق تحصیلیشان است. آنها ممکن است در نوشتن مطالب، دچار اشتباهات گرامری، نقطهگذاری و املایی شوند و دست خط بسیار بدی داشته باشند.
اختلال در مهارتهای حرکتی
اختلال هماهنگی حرکتی، یک اختلال رشدی عصبی مشابه ADHD است که یادگیری هماهنگی چشم و دست و مهارتهای حرکتی را برای فرد دشوار میکند. به عنوان مثال، فرد ممکن است در رونویسی از روی تخته، انجام تکالیف مدرسه، مرتب کردن کارها و وسایل و شرکت در کلاسهای ورزشی دچار ضعف باشد. همچنین، انجام کارهای روزمره مانند مسواک زدن و لباس پوشیدن نیز برای او دشوار است.
اختلال در زبان
افرادی که مبتلا به اختلال یادگیری از نوع اختلال در زبان هستند، مهارتهای گفتاریشان بهطور قابل توجهی ضعیفتر از سن تقویمی، ضریب هوشی و سوابق تحصیلیشان است. این افراد ممکن است ویژگیهای زیر را داشته باشند:
- محدودیت در گفتار و کلمات: گفتار و واژگان آنها محدود است.
- مشکل در یادگیری کلمات جدید: در یادگیری واژگان جدید دچار مشکل هستند.
- عدم توانایی در پیدا کردن کلمات صحیح: برای مثال، ممکن است هنگام اشاره به کلمه “هواپیما”، به خود هواپیما اشاره کند زیرا کلمه را نمیتواند بر زبان آورد.
- مشکل در ساخت جملات: در ساختن جملات کوتاه، حتی با ساختار دستوری ساده، مشکل دارند و تنها از برخی زمانهای افعال استفاده میکنند.
- جا انداختن قسمتهای مهم جمله: این موضوع میتواند باعث ایجاد جملات غیرعادی و نامفهوم شود.
بهطور کلی، کودکانی که دچار اختلال در زبان هستند، در رشد زبانی تأخیر دارند.
اختلال در ریاضی
کودکانی که مبتلا به اختلال یادگیری از نوع اختلال در ریاضی هستند، توانایی انجام محاسبات ریاضیشان بهطور قابل توجهی ضعیفتر از سن تقویمی، ضریب هوشی و سوابق تحصیلیشان است. این افراد ممکن است ویژگیهای زیر را داشته باشند:
- عدم درک اصطلاحات ریاضی: کودک قادر به درک اصطلاحات ریاضی نیست و در فهم آنها مشکل دارد.
- عدم تشخیص اعداد و نمادهای ریاضی: اعداد کتبی یا علائم ریاضی را نمیشناسند و توانایی خواندن آنها را ندارند.
- عدم توانایی در رونویسی درست: در رونویسی اعداد و نمادهای ریاضی دچار مشکل هستند.
- عدم به یاد آوردن نحوه انجام عملیات: ممکن است نتوانند نحوه انجام عملیات ریاضی را به خاطر بسپارند.
- عدم توانایی در حل معادلات: در حل درست معادلات ریاضی دچار مشکل هستند.
اختلال در درک
هدف اصلی هر فرد از خواندن یک متن، درک مطلب است. درک مطلب به معنای دریافت معنای مطلب خوانده شده از طریق ترکیب اطلاعات موجود در متن با دانش پیشین فرد است. دانشآموزانی که اختلال یادگیری دارند، معمولاً دامنه واژگان محدودی دارند و درک مطلب برایشان بسیار دشوار است. اختلال در درک برای هر شخص متفاوت است؛ بهعنوان مثال، ممکن است فردی به دلیل توجه بیش از حد به سرعت خواندن نتواند درکی از مطلب داشته باشد یا فردی به دلیل ضعف در دانش پیشین، توانایی درک مطلب جدید را نداشته باشد.
سوالات متداول
آیا اختلال یادگیری در کودکان قابل درمان است؟
بله، اختلال یادگیری با آموزش مهارتها و انجام تمرینات خاص در سنین پایین قابل درمان است.
چه عواملی در بروز اختلال یادگیری نقش دارند؟
عوامل متعددی در بروز این اختلال نقش دارند، از جمله وراثت، عوامل محیطی مانند تغذیه نامناسب، زندگی در محیطهای پر استرس و اضطراب، بیماریهای طولانیمدت، آسیبهای قبل از تولد یا عوارض زایمان و آسیبهای روانی.
اختلال یادگیری از چه سنی قابل تشخیص است؟
اختلال یادگیری در کودکان به راحتی قابل تشخیص نیست و معمولاً از سن ۹ سالگی به بعد میتوان آن را شناسایی کرد. سنین ۷ تا ۹ سالگی زمانهای طلایی برای شناسایی و درمان این اختلال هستند.
سخن آخر
یکی از مشکلات اصلی افراد مبتلا به اختلال یادگیری، عدم اعتماد به نفس آنهاست که میتواند زندگی روزمرهشان را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، بهتر است برای درمان از متخصصان (روانشناسان متخصص کودک و نوجوان) کمک گرفته شود.
نویسنده: دکتر نیلوفر تحقیقی احمدی
